Ελπίδα σε απελπισμένους καιρούς

Αυτό το βιβλίο έχει να κάνει με την ελπίδα· την ελπίδα που μπορεί να διοχετεύσει τον πόνο του κόσμου προς μια δημιουργική ροή. Η ελπίδα βρίσκεται στον πλούτο μας, στη χαρά της συλλογικής δημιουργικότητας. Ο πλούτος αυτός όμως υπάρχει στη μορφή του χρήματος. Συσχετιζόμαστε με τον άλλο μέσω των χρημάτων και αυτό προκαλεί τεράστιο κοινωνικό πόνο και καταστροφή και μας παρασύρει σε πανδημίες, πολέμους και εξαφάνιση. Αυτό το βιβλίο διακατέχεται από μια αγωνία […]. Κοιτάμε την καταστροφή στα μάτια, πιθανώς περισσότερο από ποτέ· το να μιλάμε για ελπίδα χωρίς να λαμβάνουμε υπόψη αυτό το πλαίσιο θα ήταν άνευ νοήματος. Αποτελεί αναπόφευκτα κομμάτι της εποχής κατά την οποία γράφτηκε: ένα βιβλίο γεμάτο αγωνία για μια εποχή γεμάτη αγωνία. Ο Τζον Χόλογουεη, ένας από τους κορυφαίους μαρξιστές φιλοσόφους του κόσμου, φέρνει την ελπίδα στην κριτική της πολιτικής οικονομίας και της επαναστατικής θεωρίας, προκαλώντας μας να βρούμε την ελπίδα μέσα μας και να τη διοχετεύσουμε σε μια αξιοπρεπή επαναστατική οργή.

Ας αλλάξουμε τον κόσμο χωρίς να καταλάβουμε την εξουσία

Στην παρούσα κρίσιμη οικονομική και πολιτική συγκυρία, το διανοητικό μονοπάτι του Ανοιχτού Μαρξισμού συνεχίζει να επικαιροποιεί το αίτημα για έναν ριζοσπαστικό κοινωνικό μετασχηματισμό, όχι πλέον με όρους κατάληψης της εξουσίας, αλλά με όρους αλληλεγγύης και αξιοπρέπειας, με όρους δημιουργίας ενός νέου, διαφορετικού τρόπου οργάνωσης του πολιτισμού ως καθημερινού βίου. Σε αυτήν την προσπάθεια, η ιστορία δεν είναι με το μέρος μας, ούτε πρόκειται να μας δικαιώσει, εφόσον απουσιάζει μια διαχρονικά έγκυρη ανθρώπινη φύση που θα μπορούσε να εγγυηθεί την έξοδο από την οδυνηρή κατάσταση εντός της οποίας τώρα διάγουμε. Η πραγματικότητα είναι αρνητική, εφόσον δεν υπάρχει τίποτα που να συνδέει τα γεγονότα με κάποιο εξωτερικό αυτών νόημα ή σκοπό. Στην πάλη ενάντια στη δυστυχία τίποτα δεν είναι βέβαιο εκτός από την ίδια τη δυστυχία. Το κάλεσμα του Ανοιχτού Μαρξισμού για τη δημιουργία ενός κόσμου της χειραφέτησης και της αυτονομίας ισορροπεί επικίνδυνα μεταξύ αβεβαιότητας και μελαγχολίας. Ο ανά χείρας τόμος, εν τέλει, καταφάσκει στις αντιφάσεις που τον διαπερνούν, γιατί γνωρίζει πως η κριτική σκέψη εκκινεί και καλλιεργείται όχι από κάποιον αποστασιοποιημένο και οσιοποιημένο έναντι της αλλοτρίωσης που παντού γύρω μας επισημαίνεται επαγγελματία στοχαστή, αλλά από ένα ευαίσθητο, κριτικά σκεπτόμενο ον που κατανοεί πλήρως την εύθραυστη, αυτο-ανταγωνιστικά συγκροτημένη ύπαρξή του? από ένα ον που αναγνωρίζει ότι οι λύσεις στα προβλήματα που το χειμάζουν μπορούν να αναζητηθούν έγκαιρα μόνο στο πώς το ίδιο ταυτοποιείται ως ο απόλυτος δημιουργός τους.

Συγγραφείς: Ρίτσαρντ Γκαν, Βασίλης Γρόλλιος, Παναγιώτης Δούλος, Εντίτ Γκονζάλεζ Κρουζ, Βαγγέλης Λιότζης, Βέρνερ Μπόνεφελντ, Γιώργος Μωραΐτης, Κατερίνα Νασιώκα, Κατερίνα Νασιώκα, Άντριαν Ουάιλντινγκ, Άντριαν Ουάιλντινγκ, Σέρχιο Τίσλερ, Τζον Χόλογουεη, Κοσμάς Ψυχοπαίδης

Πέρα από την Κρίση. Μετά την κατάρρευση της θεσμικής ελπίδας, τι

Η ελπίδα έρχεται”. Και τώρα η ελπίδα έφυγε μακριά. Άφησε πίσω της απογοήτευση, κατάθλιψη. Η κρίση είναι εδώ. Η καταιγίδα είναι εδώ. Και έχει ξεσπάσει πολύ δυνατή.

Αυτό είναι όλο; Ήταν πράγματι η ελπίδα αυτή που έφυγε; Ή μήπως έφυγε η αυταπάτη, αφήνοντας χώρο σε μια αληθινή ελπίδα; Ή, απλώς, να αποδεχτούμε την κατάθλιψη; Η πρόκληση είναι να σκεφτούμε πέρα από την κρίση, να σκεφτούμε με αφετηρία την οργή, τον πόνο, την πικρία, τη διάψευση της αυταπάτης και, ακόμη, από την εμπειρία αυτών των χρόνων. Αυτό που συνέβη και συμβαίνει στην Ελλάδα δεν είναι πολύ μακριά από αυτό που συμβαίνει σε όλο τον κόσμο: Η οδυνηρή και συχνά βίαιη επίθεση στις συνθήκες διαβίωσης νομιμοποιούνται στο όνομα του χρέους. Η Ελλάδα είναι απλώς ένα ιδιαίτερα δραματικό παράδειγμα μιας γενικότερης σύγκρουσης που εντάθηκε μετά την οικονομική κατάρρευση το 2008 και είναι πιθανό να οξυνθεί ακόμη περισσότερο όσο το κεφάλαιο συνεχίζει να αποτελεί κυρίαρχη μορφή κοινωνικής οργάνωσης. Να σκεφτούμε πέρα από την κρίση σημαίνει να βγούμε από την παράλυση που προκαλεί η εικόνα της κρίσης ως “βιβλική καταστροφή” που υπαγορεύουν οι “θεϊκές” προσταγές των χρηματαγορών και των εκπροσώπων τους. Σημαίνει να αντιληφθούμε την κρίση όχι σαν ένα “αποκαλυπτικό” γεγονός, αλλά ως μια συνθήκη με ιστορικό καθορισμό και κριτικό περιεχόμενο.

Γιατί ο Adorno;, 2 κείμενα για την αρνητική διαλεκτική και την αρνητική αυτονομία

Η μη-ταυτότητα επιτίθεται στην ταυτότητα και τη διαρρηγνύει, επιδιώκοντας την ίδια της την κίνηση, την οποία η ταυτότητα και περιλαμβάνει και δεν περιλαμβάνει. Επιτίθεται στις κατηγορίες της πολιτικής οικονομίας για να ανακαλύψει τον ανταγωνισμό ανάμεσα στην αφηρημένη εργασία και στο επωφελές και δημιουργικό πράττειν, τον οποίο οι κατηγορίες αυτές περιλαμβάνουν και παρόλα αυτά δεν περιλαμβάνουν. Επιτίθεται σε όλες τις κατηγορίες της αστικής σκέψης σε μια κατά πρόσωπο κριτική, μια κριτική η οποία αναζητά σταθερά στο ανθρώπινο πράττειν και στην αντιφατική του ύπαρξη την πηγή κάθε κίνησης. Επιτίθεται στα ουσιαστικά για να απελευθερώσει τα ρήματα που τα ουσιαστικά αυτά κρατούν φυλακισμένα, παγωμένα, αλλά παρόλα αυτά όχι παγωμένα. Επιτίθεται στα ρολόγια που περιέχουν και παρόλα αυτά δεν περιέχουν τους δημιουργικούς ρυθμούς του πράττειν, και πυροβολεί ενάντιά τους για να δείξει ότι η μόνη επανάσταση είναι η επανάσταση στο εδώ και στο τώρα, ότι η ιδέα μιας μελλοντικής επανάστασης είναι ανόητη. Επιτίθεται στο κράτος για να βρει αυτό που περιλαμβάνει και που παρόλα αυτά δεν μπορεί να συμπεριλάβει: τον αγώνα για αυτοπροσδιορισμό. Η κίνηση της εναντίωσης στην ταυτότητα είναι η κίνηση της επανάστασης δίχως όνομα.

ΔΙΑΛΟΓΟΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΕΞΕΓΕΡΣΕΙΣ

Ψάχνουμε έναν τρόπο να πορευτούμε. Τα πράγματα δεν είναι όπως πριν. Πριν, ήμασταν σίγουροι ότι είχαμε βρει το δρόμο. Φυσικά και έχουμε ακόμη τις απόψεις μας, έχουμε διαφορετικές απόψεις. Αλλά οι μέρες όπου εμείς οι κομμουνιστές (αν είμαστε κομμουνιστές) ζούσαμε σε ένα σίγουρο κόσμο βεβαιοτήτων έχουν περάσει ανεπιστρεπτί. Δεν είναι ότι δεν είμαστε σίγουροι για το τι απορρίπτουμε. Αυτό είναι ξεκάθαρο. Απορρίπτουμε τον καπιταλισμό, ένα σύστημα πιο χυδαίο και καταστρεπτικό από ποτέ. Το Όχι μας είναι μια βεβαιότητα. Όχι στον καπιταλισμό: πρέπει να βρούμε έναν τρόπο να βγούμε από αυτό το σύστημα κοινωνικής οργάνωσης πριν καταστρέψει ολόκληρη την ανθρωπότητα. Οι βεβαιότητές μας εξαφανίζονται όταν σκεφτόμαστε πώς να πορευτούμε. Πώς να σπάσουμε τον καπιταλισμό; Είναι απαραίτητο να κατακτήσουμε τον έλεγχο του κράτους; Πρέπει να χρησιμοποιήσουμε την ένοπλη βία; Μπορούμε ακόμη να σκεφτόμαστε το προλεταριάτο ως επαναστατικό αντικείμενο, και τι σημαίνει αυτό; Αγωνιζόμαστε για τον κομμουνισμό ή τη δημοκρατία, ή μήπως είναι ένα και το αυτό; Σκεφτόμαστε την επανάσταση ως ένα μεγάλο γεγονός που θα συμβεί στο μέλλον ή θεωρούμε ότι συγκροτείται από εκατομμύρια ρήξεις που ήδη συμβαίνουν στα διάκενα, που ήδη θέτουν τη βάση για μια πολύ διαφορετική κοινωνία; Οι εξεγέρσεις που συμβαίνουν αυτόν τον καιρό είναι υπέροχες, αλλά δεν αρκούν: πώς να πορευτούμε από δω και πέρα; Μήπως θα έπρεπε να προσπαθήσουμε να παγιώσουμε τις εξεγέρσεις του περσινού έτους σε κάποιου είδους θεσμική μορφή, ή μήπως είναι καλύτερα να σκεφτούμε αντι-θεσμικά; Τα παλιά, αυστηρά όρια μεταξύ κομμουνιστών, αναρχικών και σοσιαλδημοκρατών δεν έχουν πλέον και πολύ νόημα, αλλά οι παλιές ερωτήσεις ακόμη υφίστανται· μάλιστα, είναι ακόμη περισσότερες. Γράφω αυτές τις σειρές στις 15 Μαΐου του 2012, την πρώτη επέτειο του κινήματος 15Μ στην Ισπανία. Και τις γράφω για να δημοσιευθούν στην Ελλάδα, σε μια χώρα που, αυτή τη στιγμή, βράζει μες στην αβεβαιότητα.

Ρωγμές στον καπιταλισμό

Μετά τη μεγάλη επιτυχία τού “Ας αλλάξουμε τον κόσμο χωρίς να καταλάβουμε την εξουσία” ο Holloway επανέρχεται να ταράξει τη θεωρητική ηρεμία όσων ενδιαφέρονται για τον κοινωνικό μετασχηματισμό. Στο παρόν έργο, που ήδη έχει γίνει αντικείμενο συζητήσεων παγκοσμίως, ο συγγραφέας υποστηρίζει ότι η ριζική αλλαγή της κοινωνίας μπορεί να είναι το αποτέλεσμα της δημιουργίας, της επέκτασης και του πολλαπλασιασμού των “ρωγμών” του καπιταλιστικού συστήματος. Οι “ρωγμές” αυτές είναι είτε απλές καθημερινές στιγμές είτε χώροι εξέγερσης που επιβεβαιώνουν διαφορετικούς τύπους τού πράττειν.

Ο Holloway απορρίπτοντας την άποψη για το ανέφικτο της σύνδεσης των αγώνων υποστηρίζει ότι ενοποιητική αντίφαση της πολιτικής δράσης αποτελούν από τη μια η εργασία που προσφέρει ο καθένας μας στο πλαίσιο του καπιταλισμού και από την άλλη οι επιδιώξεις μας να κάνουμε εκείνο που θεωρούμε αναγκαίο και επιθυμητό.

Οι “Ρωγμές στον καπιταλισμό”, που διατυπώνονται με ευρηματικό τρόπο σε 33 θέσεις, φιλοδοξούν να ανοίξουν το διάλογο ανάμεσα στη στρατευμένη διανόηση και στους ακτιβιστές που επιδιώκουν το μετασχηματισμό της κοινωνίας.

Θεωρία, αξίες και κριτική Αφιέρωμα στον Κοσμά Ψυχοπαίδη

Ο τόμος είναι αφιερωμένος στη μνήμη του Κοσμά Ψυχοπαίδη. Η έκδοσή του αποφασίστηκε από το Διοικητικό Συμβούλιο του Ιδρύματος Σάκη Καράγιωργα, ιδρυτικό μέλος και αντιπρόεδρος του οποίου υπήρξε ο Κοσμάς Ψυχοπαίδης. Με βάση αυτή την απόφαση, τα κείμενα που περιλαμβάνονται στον τόμο κινούνται θεματικά στο πεδίο της θεωρητικής προβληματικής του Κοσμά Ψυχοπαίδη, αλλά και τη θέτουν ως αφετηρία τους, διότι επιχειρούν να αναδείξουν τόσο τη συμβολή του στην πολιτική και φιλοσοφική συζήτηση του καιρού μας όσο και πλευρές του έργου του που θεωρούνται σημαντικές από τους συνεργάτες του τόμου. Πυρήνας του θεωρητικού προγράμματος του Κοσμά Ψυχοπαίδη είναι η αξίωση μιας αναστοχαστικης αναδρομής στην αρνητική νεωτερική εμπειρία, με στόχο την αναβίωση και την επικαιροποίηση της διαφωτιστικής διαλεκτικής θεωρίας.

Ας αλλάξουμε τον κόσμο χωρίς να καταλάβουμε την εξουσία

Ο Τζον Χόλογουεη διερωτάται πώς μπορούμε να ξαναθέσουμε με το ζήτημα της επανάστασης, όχι πλέον ως αγώνα για την εξουσία, αλλά εναντίον της. Αφότου πρωτοκυκλοφόρησε το 2002 στα αγγλικά, αυτό το προκλητικό βιβλίο μεταφράστηκε σε 11 ακόμη γλώσσες και προκάλεσε ζωηρές συζητήσεις για το νόημα της επανάστασης σήμερα. Η παρούσα έκδοση περιλαμβάνει ένα νέο (2005) εκτενή επίλογο και λεπτομερή σχολιασμό των αντιδράσεων που προκάλεσε αυτό το βιβλίο. Αξίζει μάλιστα να παραθέσουμε και κάποιες απ’ αυτές, όπως:

“Το βιβλίο του Χόλογουεη μαζί με την “Αυτοκρατορία” των Νέγκρι-Χαρντ, συνιστούν δύο βασικά κείμενα του σύγχρονου αυτόνομου μαρξισμού” (Alex Callinicos, “Capital and Class”)

“Οι σελίδες αυτές είναι ανάμεσα στις πιο δυνατές και ζωογόνες της επαναστατικής σκέψης. Τις συνιστώ θερμά σ’ όλους τους ακτιβιστές, παλιούς και νέους… απλώς υπέροχες!” (Michael Lowy, “Bajo el Volcan”)

“Αυτό το σημαντικό βιβλίο βρίσκεται στην ίδια παράδοση και επίπεδο με αυτά του Μπλοχ, του Λούκατς, του Σον-Ρέτελ, Ρούμπιν, Πασουκάνις, Αντόρνο, Χορκχάιμερ” (Gerardo Avalos, “El Viejo Topo”).

Στην ελληνική συγκυρία η σημαντική συνεισφορά του Χόλογουεη ελπίζει να συναντηθεί με όσους και όσες δεν περιχαρακώνονται στα γνωστά και μάλλον ξεπερασμένα θεωρητικο-πρακτικά σχήματα και αναζητούν λύσεις στο πάντοτε επίκαιρο ζήτημα όχι μόνο να ερμηνεύουμε τον κόσμο αλλά και να τον αλλάξουμε.

Ας αλλάξουμε τον κόσμο χωρίς να καταλάβουμε την εξουσία

Η άνοδος του νεοσυντηρητισμού οδηγεί στην πεποίθηση, την οποία μοιράζονται και πολλοί μαρξιστές, ότι είμαστε μάρτυρες ενός δραστικού μετασχηματισμού της κοινωνίας και του κράτους: ο φορντισμός γίνεται μεταφορντισμός. Το βιβλίο αυτό αποτελεί μια απλή και παράλληλα κριτική εισαγωγή στο θέμα του μεταφορντισμού.

Τα ζητήματα που θίγονται περιλαμβάνουν την ταξική δομή και πάλη, τη μορφή και τον ρόλο του κράτους, τον κρατικό ρεαλισμό και τη διαλεκτική.

Το βιβλίο αυτό θα αποδειχθεί πολύτιμο για τους σπουδαστές των πολιτικών και οικονομικών επιστημών, της κοινωνιολογίας και της φιλοσοφίας, όπως επίσης και για ένα ευρύτερο κοινό που ενδιαφέρεται για τη σύγχρονη μαρξιστική ανάλυση του κράτους.

Περιέχονται τα κείμενα:
– Werner Bonefeld και John Holloway, “Εισαγωγή: μεταφορντισμός και κοινωνική μορφή”
– Joachim Hirsch, “Φορντισμός και μεταφορντισμός: η παρούσα κοινωνική κρίση και οι συνέπειές της”
– Werner Bonefeld, “Αναδιατύπωση της θεωρίας του κράτους”
– Bob Jessop, “Θεωρία της ρύθμισης, μεταφορντισμός και το κράτος: κάτι περισσότερο από μια απάντηση στον Werner Bonefeld”
– John Holloway, “Μεγάλη Άρκτος: μεταφορντισμός και ταξική πάλη: ένα σχόλιο στον Bonefeld και τον Jessop”
– Simon Clarke, “Υπερσυσσώρευση, ταξική πάλη και θεωρητική προσέγγιση της ρύθμισης”
– Eloina Pelaez και John Holloway, “Μαθαίνοντας υποκλίσεις: μεταφορντισμός και τεχνολογικός ντετερμινισμός”
– Bob Jessop, “Πολικές αρκούδες και ταξική πάλη: πολύ λιγότερο από μια αυτοκριτική”
– John Holloway, “Το κεφάλαιο είναι ταξική πάλη (και οι αρκούδες δεν είναι ήρεμες)”
– Richard Gunn, “Μαρξισμός, μεταθεωρία και κριτική”
– Κοσμάς Ψυχοπαίδης, “Κρίση θεωρίας στις σύγχρονες κοινωνικές επιστήμες”